“สถาบันสิริกิติ์” สถาบันอันทรงคุณค่าบ่มเพาะศิลปินแห่งภูมิปัญญาไทย
นับตั้งแต่ช่วงต้นรัชสมัยรัชกาลที่ ๙ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยี่ยมราษฎรทุกภูมิภาค ได้ทอดพระเนตรเห็นงานหัตถกรรมจากภูมิปัญญาของราษฎรที่เป็นชาวนาชาวไร่ในหลายหมู่บ้าน หลายพื้นที่ในชนบท ทรงเล็งเห็นและทรงชื่นชมฝีมือช่าง และนิสัยรักศิลปะของชาวไทย ดังที่มีพระราชดำรัสไว้ในคราวหนึ่งว่า “ข้าพเจ้านั้นภูมิใจเสมอมาว่าคนไทยมีสายเลือดของช่างฝีมืออยู่ทุกคน ไม่ว่าจะเป็นชาวไร่ชาวนา หรือมีอาชีพใด อยู่สารทิศใดคนไทยมีความละเอียดอ่อนและฉับไวต่อการรับศิลปะทุกชนิด ขอเพียงแต่ให้เขามีโอกาสได้เรียนรู้และฝึกฝน เขาก็จะแสดงความสามารถออกมาให้เห็นได้” (พระราชดำรัสสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระราชทานแก่ผู้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ถวายพระพรชัยมงคล เมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๓๒ ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา)
คร่ำ
พระราชดำรัสนี้แสดงถึงที่มาของ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี ๒๕๑๙ ทรงส่งเสริมให้ชาวบ้านมีรายได้เสริม จากการทำงานหัตถกรรมโดยไม่ทิ้งอาชีพเกษตรกรรม ขณะเดียวกัน เพื่อธำรงรักษางานศิลปะที่เกือบจะสูญหายไปกับกาลเวลา ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง โรงฝึกศิลปาชีพ สวนจิตรลดา ขึ้นในปี ๒๕๒๑ พระราชทานโอกาสให้สมาชิกในครอบครัวชาวนาชาวไร่ที่ยากจน มาฝึกอบรมงานศิลปาชีพแขนงต่าง ๆ เพื่อเป็นอาชีพเสริม เพิ่มรายได้ อีกทั้งเป็นการสืบสานศิลปะชั้นสูงของไทยด้วย โรงฝึกศิลปาชีพเริ่มจากเต็นท์เล็ก ๆ ข้างกองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ภายในสวนจิตรลดาแล้วค่อยๆ ขยายเป็นโรงฝึกขนาดใหญ่ มีแผนกงานศิลป์และงานช่างฝีมือหลายสาขา อาทิ ถมทอง คร่ำ เครื่องเงินเครื่องทองลงยาสี จักสานย่านลิเภา แกะสลักไม้และแกะสลักตุ๊กตาไม้ ตกแต่งปีกแมลงทับ ปักผ้า ทอผ้า ฯลฯ
ลงยาสี
บุษบกมาลา
ถมทอง
ตลอดระยะเวลา ๔๐ ปี โรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดาได้สร้างสรรค์บุคลากร และผลงานประณีตศิลป์ชั้นสูงรวม ๒๓ สาขา ได้พัฒนาช่างศิลป์สู่ระดับฝีมือช่างหลวงแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และยังคงยึดมั่นในพระราชประสงค์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนีพันปีหลวง ที่จะทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางงานช่างช่วยสร้างชีวิตที่ดีขึ้นให้แก่ราษฎร ควบคู่ไปกับการธำรงรักษามรดกศิลป์ไทย และเมื่อวันที่ ๒๑ กันยายน พุทธศักราช ๒๕๕๓ รัฐบาลได้ประกาศยกสถานะโรงฝึกศิลปาชีพ สวนจิตรลดา ขึ้นเป็น “สถาบันสิริกิติ์” ด้วยเล็งเห็นศักยภาพของหน่วยงานที่สร้างสรรค์ผลงานก่อให้เกิดคุณประโยชน์แก่ประเทศชาติ อย่างยั่งยืนในหลายมิติ และเพื่อเฉลิมพระเกียรติในโอกาสมหามงคลที่สมเด็จพระนาเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เฉลิมพระชนมพรรษา ๘๐ พรรษา ในพุทธศักราช ๒๕๕๕
แกะสลักไม้ และแกะสลักตุ๊กตาไม้
ตกแต่งปีกแมลงทับ
จักสานย่านลิเภา
วีดิทัศน์ พิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน
เป็นที่ประจักษ์ชัดว่างานช่างไทยโบราณที่บ่งบอกเอกลักษณ์ของความเป็นไทยบุคลากรฝีมือเยี่ยมที่มีความสามารถสร้างสรรค์งานศิลป์ชั้นสูงของสถาบันสิริกิติ์ที่แม้แต่นานาชาติยังร่วมยกย่องชื่นชม ล้วนเกิดจากพระวิสัยทัศน์และพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนีพันปีหลวง ที่ทรงสืบสานศิลปะไทยฝากไว้เป็นสมบัติของแผ่นดิน
ที่มาของข้อมูล : สถาบันสิริกิติ์
ชนิดา พรหมผลิน /รายงาน
